Kelâmbaz

Köyden Şehre Çöküş

20. asırda ve içinde bulunduğumuz 21. asırda en çok şikayet edilen meselelerden birisi de köylerin boşalması ve buna mukabil şehirlerin alabildiğince dolmasıdır. Bu yazımızda inşallah bu meseleye Türkiye perspektifinden bakacağız. Öncelikle şunu söyleyelim; bu meselede 2 tür psikoloji, bakış açısı var.

Birinci bakış açısı hepimizin bildiği üzere şehirlerde nüfusun haddinden fazla artması ve buna mukabil oluşan trafik, çarpık şehirleşme, hava kirliliği gibi problemlerin teşkil ettiği şehirli insanın bakış açısı. 2. bakış açısı ise hemen hepimizin farkında dahi olmadığı, gözardı ettiğimiz köylerde yaşayan ve komşuları birer birer şehre göç eden, arkadaşlarının aileleri birer birer giden, yalnız kalan, oyun oynayacak arkadaş bulamayan çocuğun bakış açısı.

Birinci bakış açısından biraz bahsedelim. Haberlerde işitiyoruz; ”İstanbul’un nüfusu şu kadar arttı, İstanbul’da bu sene şu kadar yeni araç trafiğe katıldı.” Ve sokakta kime sorsanız İstanbul’un yaşanmaz bir şehir olduğunu, ilk fırsatta Anadolu’ya kaçacağını söylüyor. Ama kolay kolay da bırakamıyor. Peki bu kadar insan şehirde pekçok problemler olmasına rağmen niçin hala orada yaşıyor, bunun sebepleri neler? Köyde rahat bir ortamı bulunan bir insan niçin şehre gelsin ki? İşte bu meselenin sebeplerini incelerken en evvel köy hayatının zorluklarını ve problemlerini konuşmamız gerekir. 

İşsizlik problemi

Köylerde ana geçim kaynağı ziraat ve hayvancılıktır. Gerek arazi sahibinin vefat etmesi neticesinde arazinin mirasçılar tarafından bölünmesi, gerek maliyetlerin artması sebebiyle pekçok çiftçi geçim sıkıntısı çekmekte ve şehre göç etmektedir. Ziraatle meşgul olanlardan ise kışları iş olmadığı için birkaç aylığına şehirlere gidip çalışanlar mevcuttur. Bu problem herkesçe az çok bilindiği için fazla uzatmaya gerek yok.

Kışın ısınma problemi

Şehirde kaloriferli, doğalgazlı, alttan ısıtmalı evde büyüyen insan için soba, üzerinde kestane pişirilen, fırınına patates atılan fantastik bir eşya olarak görülebilir uzaktan. Lakin birazdan sayacağımız bir grup iş bir köylünün günlük programının mühim bir parçasıdır. Isınma aracı olarak soba kullanılan köy evlerinde umumiyetle 1 odada soba kurulur, anne, baba, çocuklar, nine hep aynı odada yatarlar. Soğuktan sular donmasın diye musluklar hafif açık bırakılır. Banyo-tuvalet kışın buz gibidir, heladan çıkınca ellerini yıkayan insan soğuktan adeta ellerini hissetmez ve hemen acele bir şekilde soba yanan odanın yolunu tutar. Bu problem sebebiyle köylülerden maddi durumu iyi olanlar, yurtdışından emekli olanlar vb. kışın 4-5 ayını şehirde geçirmekte, ardından tekrar köye gelmektedir. İmkanı olmayanların ise böyle bir seçeneği yoktur.

Isınma problemi Akdeniz ve Ege bölgesindeki kıyı köylerini istisna tutarsak, ülkemizdeki köylerin %90’ından fazlasında mevcuttur. Sobalı evin güzellikleri de vardır. Bozdolabının fişi çekilmekte ve elektrik harcamamaktadır, evin soba yanan odası hariç her yeri doğal buzdolabı gibidir. Ayrıca sobanın üzerinde demlenen çay, soba üzerinde durdukça sıcaklığını kaybetmemekte ve sobanın üzerinde pişen yemekler daha lezzetli olmaktadır. Ama sobanın zahmeti çoktur. Kış gelmeden odunlar hazırlanır, odunlukta veya yağmurdan etkilenmeyecek başka bir yerde dizilir muhafaza edilir. Kömür satın alınır. Kış gelince bahçedeki soba evin içine monte edilir. Ve sobanın içindeki demir kova hergün en alta kalın odun, odun üzerine ince odunlar olacak şekilde yerleştirilir ve evin içinde yakılır. Üstteki ince odunlar yavaş yavaş aşağıdaki kalın odunları tutuşturur sonra kömür atılır. Kömür odun gibi değildir saatlerce yanabilir. Yine zaman zaman kömür takviyesi yapılır. Bunların hepsi birer iştir. Kombiye tek bir dokunuş yapmak varken bu işlere kim katlanır?

Hayat Standartları problemi

İnsanlar birarada yaşamaya mecburdurlar, birbirlerine muhtaçtırlar. Güvenlik, ticaret gibi sebeplerle tarih boyunca insanlar toplu olarak yaşamışlardır. Bu sayede aralarında vazife taksimi yapmışlar ve demircilik, fırıncılık, hamamcılık gibi pekçok esnaf sınıfı ve başka sahalarda meslekler ortaya çıkmıştır. Bu ise insanların hayatını önemli ölçüde kolaylaştırmıştır. Nitekim köylerde market, berber, terzi, banka, lokanta, petrol istasyonu, cafe gibi esnafın bulunmaması, köy insanını ilçe ve şehirlere bağımlı hale getirmiş, ve şehirdeki hayat kalitesinin köye nazaran çok daha yüksek olmasına sebep olmuştur.

Ulaşım Problemi

Günümüzde köylerin ekseriyetinden ilçe ve şehir merkezlerine vasıta yoktur. Olanlarda da sefer sayısı sık değildir. Belki günde bir gidiş bir geliş şeklindedir. Bu ise hayatı zorlaştırmaktadır. Misal olarak köyünden İstanbul’a gidecek bir insan önce köyden bir vesile ile, belki köyde arabası olan birisinden rica ederek ilçe merkezine geliyor. İlçe merkezinden şehir merkezine giden araca biniyor. Şehirde yine toplu taşımayı kullanarak otogara veya havaalanına gelerek oradan İstanbul’a gidiyor. Bu belki çok nadir olacak bir hadisedir. Ama köydeki insan gerek alışveriş yapmak için gerek traş olmak için gerek fotoğraf çektirmek gerek çeşitli resmi işlerini halletmek için ilçe merkezine gelmeye mecburdur.

Eğitim problemi

Günümüzde çoğu köyde okul yok, bunun sebebi köye okul yapamamak değil talebe sayısından kaynaklanıyor. 1. sınıftan 8. sınıfa kadar toplam 10-20 talebesi bulunan köye okul açmak makul olmasa gerek ki umumiyetle köyden ilçe merkezine günlük taşımalı eğitim yapılıyor. Lise ve üniversite okuyan gençler ise şehir merkezine gidiyor ve yatılı okuyorlar.

Memurların gidiş-geliş yapması

Şehir merkezine araba ile 1 saat mesafede olan köy ve ilçelerde çalışan memurların büyük çoğunluğu merkezden gidiş geliş yapmaktadır. Hatta 2 saat mesafeden bile gidiş geliş yapanlar mevcuttur. İmam hariç diğer memurlar mesafe 60 kmden az ise umumiyetle gidiş geliş yapmaktadır. Problemler daha da uzatılabilir lakin başlıca bunlardır.

Şehirlinin gözündeki mistik köy portresi

Çoğu şehirli köye -eğer geliyorsa- senede 1 defa gelir, o da temmuz, ağustos aylarında olur. Köy insanı misafirperver olur, misafiri geldiği zaman onu en iyi şekilde ağırlar, pikniğe götürür, mangalını yakar, yufkasını getirir, kendi ineğinin sütünden ayranını yapar, yemekten sonra da semaverde bir güzel çay demler. Güzel bir gün geçiren şehirli insan o gün akşam tekrar şehirdeki evine geri döner. Köy denince aklında ise yalnızca o gün kalmıştır. Bu şehirli adam kışın köyde bir gün geçirmemiştir. Sıcakta birgün tarlada çalışmamıştır. Hayatında hiç ahır temizlememiştir. O yüzden köy hayatı denince aklında kırda, yeşillik içinde yeme-içme, piknik yapma gelebilir sadece.

Nüfusta mevsimlere göre değişme

Köy nüfusunun en az olduğu vakit, aralık, ocak, şubat ve mart aylarıdır. Nisan oldu mu şehirde veya yurtdışında yaşayan emekli gurbetçiler yavaş yavaş köye gelmeye başlar. Kimisi 6 ay, kimisi 3 ay, kimisi birkaç hafta durur. Köyün en kalabalık olduğu vakit ise şüphesiz bayramlardır. Gerek şehir merkezinde gerek yurtdışında yaşayan hemşehriler bayramda köyde buluşurlar. Ortalık anababa günü olur. Araba park edilecek yer zor bulunur. Aynı şekilde köyün şenliğinin olduğu gün de köy canlanır. O köyden olmayanlar, başka köylerden olanlar dahi gelir

İstanbul meselesi

Günümüzde İstanbul nüfusu 20 milyona yaklaşan dünyanın sayılı metropollerinden birisi. Ve insanlar dizi-film aracılığı ile İstanbul’da yaşamaya özendiriliyor. İstanbul denince akla İstanbul boğazı, Kız kulesi, Sultanahmet Camii gibi yerler geliyor. Ama gel gelelim ki  İstanbul’da yaşayan insanların çoğu boğazı nerden baksan ayda bir kere bile görmüyor. Senelerdir İstanbul’da yaşayıp hiç suriçine girmeyenler, hiç boğaz turu yapmayanlar var. Asıl İstanbul dediğimiz yer Fatih, Eyüb, Beyoğlu, Beşiktaş, Üsküdar, Kadıköy, Adalar, Beykoz, Sarıyer ilçeleridir. Hadi Zeytinburnu, Bakırköy, Kasımpaşa ve Şişli’yi de sayın 13 yapar. İstanbul’un kalan 26 ilçenin asıl İstanbul’la pek alakası yok. Ankara, Eskişehir, Çorum gibi anadolu şehirlerinden hayat standardı olarak üstünlükleri yok. Aksine gerek yeşil alan kıtlığı, gerek trafik ve park sıkıntısı gerek hava kirliliği sebebiyle ortalama bir anadolu şehrinden refah seviyesi cihetinden aşağıdadır. Hal böyleyken taşradaki İstanbul’da yaşama hevesi büyük ölçüde dizi ve filmlerde gördüğü sürreal hayata özetidir. İstanbul için yapılması gereken İstanbul’u bir sanayi şehri olmaktan çıkartıp, yalnızca kültür, turizm, eğitim ve finans merkezi haline getirmektir.

Şehirde kötü alışkanlıklar ve ahlaki yozlaşma 

İnsanların şehre göç etmesiyle birlikte kötü alışkanlıkların yayılması ve manevi tahribat hızla arttı. Uyuşturucu kullanım yaşı ortamektebe kadar düştü. Keza alkol ve sigara da. Köy ve kasabalarda herkes herkesi tanıdığı ve kendi çocuğu gibi gördüğü için nisbeten bir mahalle baskısı olur ve bu vesile ile çocuklar ve gençler kötü alışkanlıklara kolay kolay yaklaşamazdı. Şehre göçle birlikte gençlerle, kötü alışkanlıklar arasındaki pekçok engel kalktı.

Neler yapılabilir?

Metropolde şehir hayatına alışmış, hergün farklı cafelerden instagrama fotoğraf atan bir gence hadi köye git yerleş diyemeyiz. Günümüz insanı şehirde belli bir hayat standartında yaşamaktadır. Köy insanı ise dizi ve filmler tesiri ile şehir hayatına özenmekte ve köyde yaşamak istememektedir. Hassaten gençler için vaziyet böyledir. Onun için bu meselenin çözümünde gerçekçi düşünmek zorundayız. Günümüzde 20’li yaşlarda bir genci köyde tutmak hayli zordur. İstanbul gibi büyük şehirlerde ise nüfus arttıkça hayat kalitesi düşmekte ve problemler her geçen gün artmakta ve şehir yaşanılmaz bir hal almaktadır. Çözüm orta yoldadır. Devletin yapması gereken uzun vadede ilçe ve kasabaları canlandırmaktır.İnsanlar buralarda yaşamalıdır. Köylü nüfusu zamanla ilçeye veya büyük kasabaya yerleşmeli, işlerini halletmek için yine 20-30 km uzaktaki köye gidip işlerini halledip, 15-20 dakika gibi kısa bir sürede evine gelebilmelidir. İstanbul’da hergün saatlerce trafikte kalan birisi için trafik olmadan 20-30 km gitmek gayet sineye çekilebilir. Nüfusu 5 bini geçen her beldeye mutlaka doğalgaz gelmelidir. 2017 senesinde Azerbaycan’a gittiğimde gittiğim köylerin hepsinde doğalgaz olduğunu gördüm. Orada köy hayatı Türkiye’ye göre daha canlı vaziyette idi.

Senelerini bir metropolde geçirmiş birisine köye git orada yaşa denemez. Köy hayatını bilmeyen bazı şehirlilere köy hayatı hayvancılık ve ziraat işleri, televizyondan gördüğü gibi kolay gibi gözükse de bu mesele şehirdeki adamın televizyonundan savaş filmi seyretmesi gibidir. Televizyondan seyretme ile gerçek hayat arasında dağlar kadar fark vardır. O yüzden bu meselenin çözümünde realist olmalıyız. Öncelikle ülkenin doğusundaki ve taşradaki refah seviyesini artırmalı, Batıdaki sanayiyi orta ve uzun vâdede doğuya kaydırmalı, taşrayı ve doğuyu cazibe merkezi hâline getirmeliyiz. Bunun için köyler, kasabalarda, ilçe merkezlerinde şehirde olduğu gibi asfaltsız yol kalmamalı. Altyapı ve üstyapı yatırımları hızlanmalı. Kışı sert geçen yerlerde evlere ısı yatılımı yapılmalı. Ziraat ve hayvancılıkta profesyonelleşilmeli ve bu sektörlerin katma değeri artırılmalı. Şartların müsait olduğu coğrafyalarda arıcılık, kültür mantarcılığı, alabalık çiftliği gibi iş sahaları desteklenmeli. Şehirlerdeki huzurevleri ve darülacezelerin tamamı taşraya taşınmalı.

Ahmet Faruk Şenkaya

Ahmet Faruk Şenkaya

Üniversite talebesi

Yorum Yaz

Bizi Takip Et!